Bekijk profielpagina

Voetbal zonder bal, een cultheld in wording en veel meer docu-tips

Revue
 
 
20 juni · Editie #83 · Bekijk online
Nieuwsbrief: 2Doc Weekly
Welkom bij alweer een nieuwe editie van de 2Doc Weekly, met weer het nodige kijkvoer voor de komende week:
1. The Game: heerlijk psychologisch portret van een topscheidsrechter in het heetst van de strijd
2: Pandemic: The Virus That Shook The World: driedelige serie over hoe COVID-19 in 2020 in alle uithoeken van de wereld - van India en IJsland tot Kenia en Brazilië - het leven naar z'n hand zet
3. Miss Sharon Jones!: de Amerikaanse soulzangeres wordt gediagnosticeerd met alvleesklierkanker. Toch wil ze samen met haar band The Dap-Kings gewoon haar carrière vervolgen in deze even swingende als aangrijpende film
4. Satudarah - One Blood: enerverende documentaire uit 2015 over de beruchte Molukse motorclub
5. Leve de vrouw van de SRV: de typisch Tilburgse Tonneke heeft alles om een cultheld te worden. Met haar rijdende winkel rijdt ze door de volkswijken van haar stad en maakt overal een praatje. ‘Totdat we erbij neervallen.’
Verder gaat donderdag de bijzonder sfeervolle documentaire Lourdes in première in de bioscoop.
Tot slot vind je onderaan deze nieuwsbrief nog kijktips van de 2Doc.nl-redactie.
Kijk ze!
Helmut

DOCU'S DEZE WEEK
1. The Game (VPRO)
VPRO
VPRO
Alleen als hij volstrekt onzichtbaar is, kan hij eigenlijk uitgroeien tot de beste man van het veld. Het is de tragiek van de scheidsrechter. Man in het zwart. Geliefde pispaal van alles en iedereen. Hondenlul zelfs. En de hoofdpersoon van de hele fijne korte documentaire The Game. Fedavi San, om precies te zijn. Een Zwitserse arbiter die het Super League-duel tussen Young Boys en Lugano leidt.
Soeverein, zo lijkt het. Op basis van deze korte film krijg je daar echter slechts beperkt zicht op. Want regisseur Roman Hodel heeft nauwelijks oog voor de wedstrijd zelf. Behalve de scheidsrechter en zijn assistenten observeert hij de fans op de tribune, de commentatoren en de crew die de televisie-uitzending in goede banen leidt. En Sans trotse vader die een mooie plek in het stadion heeft gekregen.
Alles, behalve de bal eigenlijk. In de hele docu is ‘het lederen monster’ nauwelijks te zien. Of het moet zijn in die ene heerlijke scène van een steward, die met zijn rug naar het veld staat en geconcentreerd de tribune in de gaten houdt. De man met het gele hesje kijkt nauwelijks op of om als de doelman achter hem een doelpunt incasseert. Voetbal is echt de belangrijkste bijzaak in zijn wereld.
Eerst en vooral is The Game echter een psychologisch portret van een topscheidsrechter in het heetst van de strijd. Rennend, fluitend en gebarend. Voortdurend communicerend met spelers. Corrigerend ook. Fedayi San is bovendien altijd in contact met zijn assistenten, via een audioverbinding die ook in de documentaire is te horen. En haalt zich – hoe kan het ook anders? – regelmatig de woede op de hals van de ‘Schlachtenbummler’ uit Bern of Lugano.
In de rust kijkt hij samen met zijn assistenten op z’n smartphone een twijfelachtig moment uit de eerste helft terug. Penalty of niet? Ze weten het niet zeker. En dan roept de wedstrijd weer in dit prachtige portret van het spel zonder bal.
2. Pandemic: The Virus That Shook The World (BNNVARA)
BNNVARA
BNNVARA
‘Wil ik een slechte moeder of een slechte journalist zijn?’ vroeg de Franse oorlogsfotografe Véronique de Viguerie zich af. Ze koos uiteindelijk voor haar job, nam afscheid van haar twee dochtertjes en begon de Coronacrisis vast te leggen. Via het virus leerde ze zichzelf beter kennen. Tijden van tegenspoed onthullen nu eenmaal uit welk hout we zijn gesneden. Familiemens of workaholic. Einzelgänger of sociaal dier. Idealist of complotdenker. En: democraat of autocraat.
De driedelige serie Pandemic: The Virus That Shook The World, waarin het eerste jaar van COVID-19 wordt belicht, geeft daarvan diverse voorbeelden en toont het virus tegelijkertijd als grote gelijkmaker - iedereen kan het tenslotte onder de leden krijgen en doorgeven aan zijn verwanten - en als uitvergroter van bestaande verhoudingen - het maakt immers nogal wat uit of je Corona moet uitzitten in een armoedige flat in Bogotá of op een idyllisch landhuis op het Franse platteland.
In die contrasten en de bijbehorende brede blik zit ook de meerwaarde van deze serie van James Bluemel, die een crisis belicht die nog altijd alomtegenwoordig is of op zijn minst vers in het geheugen zit. Hoe die zich heeft gemanifesteerd in pak ‘m beet India, IJsland en Kenia, kan echter nog wel nieuwe inzichten opleveren. Of hoe het Coronavirus andere gebeurtenissen aanzwengelde of beïnvloedde, zoals de Black Lives Matter-demonstraties in de Verenigde Staten, de gigantische explosie in de haven van Beiroet en de achterstandspositie van Kuikuro-indianen in Brazilië.
Terwijl de pandemie in wezen overal dezelfde vragen oproept, klinken de antwoorden in de 21 landen waarin werd gefilmd steeds nét wat anders. Waarbij de crisis inderdaad onthult uit welk hout de hoofdpersonen zijn gesneden. De theatraal aangelegde dominee uit Lousiana bijvoorbeeld, met de toepasselijke achternaam Spell, die zich weigert te conformeren aan de Coronamaatregelen. Een Britse arts die nog altijd het gevoel heeft dat ze tijdens de eerste golf schromelijk tekort schoot. En de Russische balletdanser die met zijn vrouw voorstellingen in de keuken of tuin van zijn eigen buitenhuis begon te geven.
KIJK NU ONLINE (NPO Plus)
3. Miss Sharon Jones! (VPRO)
VPRO
VPRO
Uiteindelijk eindigt natuurlijk elk leven met de dood. Als dat einde zich echter daadwerkelijk aankondigt, plots en onontkoombaar, dan krijgt alles in het bestaan extra urgentie en - hopelijk - glans. In het portret Miss Sharon Jones! uit 2015 kiest de gelijknamige Amerikaanse soulzangeres uiteindelijk de vlucht naar voren: zingen en dansen tot ze erbij neervalt. Met veel passie, bravoure en moed probeert ze uit de klauwen van de kanker te blijven.
Wij, de voyeurs, weten hoe het, nog geen jaar na release van de film, met haar is afgelopen. Deze documentaire van tweevoudig Oscar-winnaar Barbara Kopple houdt de herinnering aan de gedreven souldiva echter moeiteloos levend. Die begint halverwege 2013 treffend: met het afscheren van haar haren, enkele voorzichtige tranen en een pruik. Alvleesklierkanker in stadium 2 luidt de diagnose, een operatie en chemotherapie blijken onontbeerlijk. Haar nieuwe album wordt voorlopig uitgesteld.
Sharon Jones was sowieso al een laatbloeier. Pas op latere leeftijd - na periodes als bewaarder in de beruchte Ryker’s Island-gevangenis en zangeres bij allerlei feesten- en partijenorkestjes - werd haar talent onderkend. Ze vond onderdak bij Daptone Records, een platenlabel van veel jongere witte gasten met een ongegeneerde liefde voor authentieke soul. Samen veroverden ze podium na podium. Totdat zo’n beetje elke muziekliefhebber, eindelijk, wist wie Sharon Jones was.
En er is voor ‘de vrouwelijke James Brown’, ondanks alle malheur, geen enkele reden om daarmee te stoppen. Nadat ze er in een geweldige scène van een optreden in een zwarte kerk echt alles heeft uitgegooid, maakt ze zich samen met haar begeleidingsband The Dap-Kings en achtergrondkoortje The Dapettes op voor een doorstart. Ze moeten ook wel: zonder optreden komt er geen geld binnen. Gelukkig is dit niet het einde van haar carrière, zeggen ze tegen elkaar, maar het midden.
Kopple blijft dichtbij haar hoofdpersoon en volgt het traject, laverend tussen hoop en vrees, dat zij met haar betrokken entourage moet afleggen om, zoals gitarist Binky Griptite ‘t bij hun comebackconcert verwoordt, ‘to kick cancer in the ass’. Intussen heeft trompettist Dave Guy alvast een nieuwe baan gevonden in de huisband van het televisieprogramma The Tonight Show. Lukt het desondanks om Sharon Jones & The Dap-Kings weer ouderwets te laten vlammen?
Er is hen gelukkig nog enige tijd vergund, waarin Sharon alle twijfel weer kan laten varen en als vanouds zal gloriëren. En daarna wordt voor haar, net als voor ons allen, rücksichtslos de handdoek in de ring gegooid.
4. Satudarah - One Blood (NTR)
NTR
NTR
De president van het El Gitano-chapter gebaart dat Jack naar voren moet komen. Hij gaat – nietsvermoedend? – voor de groep staan, de getatoeëerde handen netjes over elkaar. Zijn clubgenoten, allemaal in een leren bodywarmer met rang, functie en verdiensten erop, staan met hun armen over elkaar om hem heen. Als een privéleger, dat elk moment kan toeslaan. ‘Een president is een president. Da’s geen koekwous, of wel?’ sneert de leider naar Jack. ‘Wat betekent ‘no contact’? ‘Geen contact’, antwoordt het lid in opspraak bedremmeld, duidelijk op zijn hoede. De president is inmiddels woedend: ‘En wat doe jij?’
Jack heeft nog niet ‘met wie?’ geantwoord of hij krijgt, op aanwijzing van de ‘pres’, enkele ferme klappen toebedeeld. Hij probeert de pijn te verbijten. De boodschap is helder: deze president van motorclub Satudarah laat niet met zich spotten. En wie niet horen wil, moet maar voelen. Jack kan bovendien zijn jack inleveren. ‘Wegwezen!’, voegt El Gitano’s verontwaardigde leider hem nog toe. Het parool ‘Satudarah tetap, tetap Satudarah’ (ofwel: ‘Satudarah voor altijd, voor altijd Satudarah’) geldt totdat de club zelf anders beslist en je in ‘bad standing’ wordt weggestuurd.
Die eerste klappen zijn direct een daalder waard in de openingsscène van de overweldigende documentaire Satudarah: One Blood uit 2015. Joost van der Valk en Mags Gavan, die eerder bij de Nederlandse Crips-gang filmden, portretteren de Molukse motorclub van binnenuit. Ze leggen met gevoel voor drama de welhaast militaristische rituelen vast, tekenen de onderlinge omgang en codes op en zijn erbij als Satudarah met de nodige bravoure zijn werkterrein uitbreidt naar Duitsland, waar de club meteen in botsing komt met de al even beruchte Bandidos. Intussen volgen ze de leiders naar hun geboortegrond in het huidige Indonesië, waar ze nog altijd hopen op een Molukse staat en Satudarah is geworteld.
De filmmakers concentreren zich op enkele hoofdpersonen die gezamenlijk de gehele motorclub representeren, zoals de voormalige bajesklant die zich direct weer wil manifesteren, een brekebeen van twaalf ‘ambachten’ en dertien ‘ongelukken’ en de potentiële nieuwe leider Olla, een kind van een KNIL-militair die zijn eigen bikkelharde opvoeding in de praktijk brengt bij de club. Satudarah vormt een geheel eigen wereld waarbinnen alleen echte mannen zich staande kunnen houden. Vrouwen laten zich in deze testosteronfilm nauwelijks zien en zijn relatief eenvoudig in te delen binnen twee clichématige categorieën: lustobject of moederfiguur.
Satudarah: One Blood is geen documentaire die een oordeel velt – dat zou je op de film tegen kunnen hebben. Van der Valk en Gavan stellen ook geen kritische vragen, maar gaan mee in de belevingswereld van hun subjecten. Alleen nieuwsberichten uit radiobulletins, tijdens de montage toegevoegd, plaatsen de handelingen van de motorclub in zijn maatschappelijke – en strafrechtelijke – context. Verder mag de kijker zelf oordelen: criminele bende, potsierlijke machokliek of gewoon een gezellige vereniging voor motorvrinden? Één conclusie staat op voorhand vast: dit is een ijzersterke film, die de deur openwrikt naar een verboden wereld, aan het spreekwoordelijke eind van de straat. Één keer flink gas geven en je bent er – als je dat zou willen.
5. Leve de vrouw van de SRV (BNNVARA)
BNNVARA
BNNVARA
Probeer haar maar eens níet in je hart te sluiten. Met dat (grote) hart op de tong, het eeuwige shaggie in de mond en die onmiskenbaar Tilburgse tongval. Tonny Steenis, voormalig probleemgeval. Dwars. Agressief. Tokkie. Ooit was ze zelfs dakloos. En probeerde ze naar binnen te rijden bij het politiebureau.
Met ‘Tonneke’s rijdende winkel’ heeft ze zichzelf opnieuw uitgevonden (‘ik ga nooit meer naar de soos’) en is ze zowaar een sociale functie gaan vervullen in de wijken die ze met haar wagen aandoet. Ze maakt her en der een praatje, biedt een luisterend oor en matst vaste klanten die even op zwart zaad zitten.
Tonny heeft zelf eigenlijk ook geen cent te makken. Heel veel levert die wagen niet op. Ze heeft er ook flinke schulden voor moeten maken. En vriend Kees, met wie ze oeverloos kan bekvechten, maakt haar zo nu en dan horendol. Soms komt de stoom bijna letterlijk uit haar oren en ziet zelfs deze doorgewinterde doordouwer het niet meer zitten.
Toch is Leve de vrouw van de SRV (originele titel: Laatste Der Mohikanen, 47 min.) op de één of andere manier een optimistische film. De documentaire, waarmee Max Ploeg afstudeerde aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, toont een vrouw die zich niet laat ontmoedigen door de klappen die het leven aan haar heeft uitgedeeld.
Ploeg dringt via zijn cultheld in de dop tevens diep door in een volksbuurt, waar allerlei kwetsbare mensen het hoofd boven water moeten zien te houden. Hij kijkt onbevooroordeeld met Tonny mee, begeleidt haar lotgevallen met een lekker lome jazzsoundtrack – en dus niet met Nederlandstalige schlagers – en tilt de film zo moeiteloos uit boven de gemiddelde docusoap over een probleemwijk.
Tonneke blijft intussen, soms tegen beter weten in, stug rondrijden. ‘Totdat we erbij neervallen.’
IN DE BIOSCOOP
Lourdes (vanaf donderdag in de bioscoop)
Piece of Magic
Piece of Magic
Zeker drie miljoen mensen maken jaarlijks de pelgrimstocht naar het Franse bedevaartsoord Lourdes, meldt de begintekst van deze documentaire. Sinds 1858 zou dit hebben geresulteerd in zo’n zevenduizend onverwachte genezingen. Zeventig ervan worden officieel als wonder erkend door het Vaticaan. In de stoet gelovigen die dagelijks voorbijtrekt aan de grot van Massabielle, waar de Heilige Maagd Maria in de negentiende eeuw zou zijn verschenen aan de veertienjarige Bernadette Soubirous, bevinden zich mensen met allerlei aspiraties en verwachtingen. In de hoop dat zij als wonder 71 de geschiedenisboeken ingaan, of anders worden geboekstaafd als herstelgeval 7001. LEES VERDER
MEER BOEIJEN?
Netflix
Netflix
Kijk hier voor besprekingen en trailers van documentaires op andere platforms. Zoals bijvoorbeeld Penguin Town, een luchtige docusoap over Afrikaanse pinguïns, een bedreigde diersoort, in de Zuid-Afrikaanse kustplaats Simon’s Town. Hun lotgevallen worden begeleid door het luchtige commentaar van comedian Patton Oswalt. Of Picture A Scientist, een degelijke docu over de benarde positie van vrouwelijke wetenschappers.
VAN DE 2DOC.NL REDACTIE
2Doc Talent: Mem 2Doc Talent: Mem
Podcast: jij bent van mij
Tot slot: de beste voetbaldocu's
OVER DEZE NIEUWSBRIEF
Elke zondag bespreekt Helmut Boeijen in de 2Doc Weekly actuele documentaires die je kunt bekijken bij de NPO en andere platforms.
Helmut Boeijen (1969) is docent videojournalistiek aan de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg, met als specialiteit documentaires en portretten. Hij schreef als journalist over documentaires en popcultuur voor onder meer 3voor12, OOR, De Correspondent en het Brabants Dagblad en maakte daarnaast talloze televisieprogramma’s en enkele documentaires voor de VPRO en Omroep Brabant.
Vond je deze editie leuk?
Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Nieuwsbrief: 2Doc Weekly met Revue.