Best bekeken docu’s uit 2021, het jaar in vogelvlucht, Tina Turner en Freddie Mercury

#110・
28.1K

abonnees

130

edities

Meld je aan voor mijn nieuwsbrief

By subscribing, you agree with Revue’s Voorwaarden and Privacybeleid and understand that Nieuwsbrief: 2Doc Weekly will receive your email address.

Revue
 
 
26 december · Editie #110 · Bekijk online
Nieuwsbrief: 2Doc Weekly
Welkom bij deze eindejaarseditie van 2Doc Weekly, met ditmaal een uitgebreide terugblik op het documentairejaar 2021 en enkele muzikale kijktips:
1. Freddie Mercury: The Final Act: de zanger van de Britse band Queen raakte besmet met het HIV-virus en zou vervolgens een symbool van de AIDS-epidemie worden. Een tragische geschiedenis, aangrijpend verteld
2. Tina: ongebreidelde lofzang op de Amerikaanse zangeres Tina Turner, waarin ook het huiselijk geweld van haar voormalige echtgenoot Ike natuurlijk weer een plek opeist. Het uitroepteken achter een imposante carrière
3. Dande di Aruba: warmbloedig muzikaal portret van het Antilliaanse eiland, aan de hand van de Dande-traditie: elk nieuwjaar gaan Dande-zangers van huis tot huis om mede-eilanders een gelukkig nieuwjaar te wensen
Met fijne documentaires proberen we je ook weer een beetje door deze lockdown te helpen. Verderop in de nieuwsbrief zijn documentairetips van de redactie van 2Doc.nl en kijksuggesties voor andere platforms te vinden.
Kijk ze!
Helmut

HET DOCUMENTAIREJAAR 2021 IN VOGELVLUCHT
De kinderen van Ruinerwold / BNNVARA
De kinderen van Ruinerwold / BNNVARA
2021 was het jaar waarin een documentaireserie, over het spookgezin van ‘de duivel van Drenthe’, televisiegeschiedenis schreef: De kinderen van Ruinerwold van Jessica Villerius (die dit jaar ook nog een portret van de sterspeler van het Nederlands voetbalelftal afleverde: Memphis Depay - Met beide benen) werd door het grote publiek beloond met De Gouden Televizier-Ring.
Het jaar begon ook al met een brede maatschappelijke discussie over een documentaire: werd Shuchen Tans portret Sigrid Kaag: Van Beiroet tot Binnenhof nu wel of niet te kort voor de Tweede Kamer-verkiezingen uitgezonden? En hadden de politiek leider van D66 en haar medewerkers misschien (te veel) invloed gekregen op de inhoud van de film?
Rond diezelfde tijd ging in de Verenigde Staten, op het prestigieuze Sundance Film Festival, de Nederlandse productie Het zaad van Karbaat in première. Niet gek: de driedelige serie van Miriam Guttmann over de malafide fertiliteitsarts Jan Karbaat, die her en der nakomelingen van zichzelf en enkele vaste spermadonoren achterliet, heeft beslist internationale allure.
Datzelfde kan ook gezegd worden van Shadow Game. De film van Els van Driel en Eefje Blankevoort, over minderjarige vluchtelingen die door Europa zwerven, werd in eigen land beloond met een Gouden Kalf, maar sleepte ook een Prix Europa in de wacht. En op het International Documentary Festival Amsterdam werd Maasja Ooms’ Jason binnengehaald als beste Nederlandse documentaire.
De prijs der prijzen ging echter naar Maria Ressa. De oprichtster van de Filipijnse nieuwsorganisatie Rappler, die in een episch gevecht is verwikkeld met president Rodrigo Duterte, kreeg samen met haar Russische vakbroeder Dmitry Muratov de Nobelprijs voor de Vrede. De documentaire A Thousand Cuts toont hoe de moedige journaliste op alle mogelijke manieren wordt geïntimideerd.
Maria Ressa in A Thousand Cuts / BNNVARA
Maria Ressa in A Thousand Cuts / BNNVARA
En dan waren er nog de documentaires over mensen die bepaald niet in de prijzen vallen: de lokale politici uit Nan Rosens’ Doelwit die door (anonieme) burgers worden bedreigd, de mensen in de Hetty Nietsch-film Jij bent van mij met een niet te stuiten stalker en – natuurlijk – de slachtoffers van het Toeslagenschandaal, die in Alleen tegen de Staat van Stijn Bouma hun schokkende relaas doen.
Anderen mág je dan weer niet belonen voor hun gedrag: kunnen de IS-bruiden uit The Return: Life After ISIS, bijvoorbeeld echt terugkeren naar hun land van oorsprong? De twee hoofdpersonen van Assassins zouden ook wel een ‘Verlaat de gevangenis zonder te betalen’-kaartje willen. Tijdens een ‘prank’ veroorzaakten zij de dood van de halfbroer van de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un.
Een onschuldiger misdrijf, het stelen van enkele schilderijen, leverde de dief van The Painter and The Thief overigens wel degelijk iets op: een heel intieme vriendschap met de bestolen kunstenares – en een wervelwind van een documentaire. Zoals Kelly Klingenberg, hoofdpersoon en maakster van Alleen met Jenever, postuum de relatie met haar drankzuchtige vader kon hernieuwen.
Persoonlijke gratificatie lijkt uiteindelijk ook belangrijker dan publieke erkenning. De Syrische vluchteling Obada, geportretteerd door Sakir Khader, mag in het Midden-Oosten dan miljoenen volgers op YouTube hebben. In Nederland is hij toch vooral een jongen met weinig opleiding en bovendien een lastige relatie met zijn ouders en de verwachtingen in zijn nieuwe thuisbasis.
Een onsje geluk, dat zou voor deze feestdagen al een enorme prijs zijn. We kunnen er natuurlijk ook een pond van maken: We Are The Thousand. Over een lumineus idee - Italiaanse Foo Fighters-fan wil band verleiden om in zijn woonplaats op te treden - dat vorstelijk wordt beloond. En over de kracht van muziek, inspiratie en saamhorigheid, dat ook. Precies waarnaar we in deze tijd van het jaar (dit jaar in het bijzonder) sowieso al snakken.
We Are The Thousand / VPRO
We Are The Thousand / VPRO
TIPS VAN DE 2DOC.NL-REDACTIE
Best bekeken docu's uit 2021 Best bekeken docu's uit 2021
Welke docu uit 2021 mag je ook niet missen? Welke docu uit 2021 mag je ook niet missen?
DOCU'S DEZE WEEK
1. Freddie Mercury: The Final Act (NTR)
NTR
NTR
‘Er gaat het gerucht dat we uit elkaar gaan’, roept Freddie Mercury tijdens een concert van Queen in het Wembley-stadion in 1986. ‘Wat denken jullie?’ Hij wijst demonstratief naar zijn achterste. 'Ze praten vanuit híer!’ Mercury neemt nog even de tijd om zijn punt te maken: ‘Vergeet al die geruchten: wij blijven bij elkaar tot onze dood!’ Het zullen, helaas, profetische woorden blijken te zijn.
Op dat moment had de Britse zanger al aangegeven bij zijn medebandleden dat hij niet meer wilde toeren. Het HIV-virus zat hem op de hielen. Zonder dat zij het wisten overigens. Officieel dan. Mercury was een ‘dead man walking’, maar over dat onderwerp werd niet gesproken. Hij wilde dat ook niet. De zanger zou uiteindelijk op 24 november 1991 overlijden, op slechts 45-jarige leeftijd.
Via het tragische einde van de Queen-frontman belicht documentairemaker James Rogan in Freddie Mercury: The Final Act (90 min.) de AIDS-epidemie, die de sfeer van onverdraagzaamheid die er in het Groot-Brittannië van Margaret Thatcher sowieso al was ten opzichte van homoseksuelen nog eens versterkte. Was dit misschien de straf die zij kregen – van God natuurlijk – voor hun tegennatuurlijke gedrag?
Do I look like i’m dying of AIDS? fumes Freddie, kopte de Britse tabloid The Sun in die jaren bijvoorbeeld uiterst speculatief. ‘Dat zorgde destijds voor een enorme haat bij mij voor de journalistieke benadering van de Murdoch-kranten’, vertelt Queen-drummer Roger Taylor, die samen met gitarist Brian May uitgebreid terugblikt op dit dramatische hoofdstuk uit de bandhistorie.
Verder komen in deze boeiende documentaire ook Mercury’s zus Kashmira Bulsara, vriendin Anita Dobson en z’n personal assistant Peter Freestone, die zijn ziekteproces van dichtbij meemaakte, aan het woord. Hun herinneringen worden gepaard aan de getuigenissen van enkele homoseksuele mannen die tijdens de AIDS-crisis opgroeiden en zagen wat die aanrichtte.
Intussen is er altijd de muziek van Queen, die binnen deze context helemaal tot zijn recht komt en extra diepte krijgt. Alsof ineens duidelijk wordt wat Freddie Mercury eigenlijk probeerde te zeggen. En in die muziek ligt natuurlijk ook de sleutel naar de verwerking van het verdriet na zijn overlijden en de afronding van deze film: het befaamde Freddie Mercury Tribute Concert For AIDS Awareness.
Op 20 april 1992 verzamelden zich talloze popgrootheden, in Wembley natuurlijk, om eer te bewijzen aan de man en zijn songs. Dan dreigt deze film even een standaard-popdocu te worden, waarin collega’s als Roger Daltrey, Lisa Stansfield en Paul Young ruimte krijgen om uit te spreken hoe bijzonder Freddie Mercury wel niet was. Ook de derde akte levert echter bijzondere verhalen op.
Over het duet bijvoorbeeld dat Elton John, zelf homoseksueel en bovendien een intieme vriend van de Queen-zanger, moest zingen met Guns N’ Roses-zanger Axl Rose, die destijds werd beschuldigd van homofobie. Uiteindelijk reikten ze elkaar tijdens Bohemian Rhapsody letterlijk de hand. En dan is er nog het drama rond George Michael die niet voor niets boven zichzelf uitsteeg in Somebody To Love.
Zulke indringende episodes tillen deze film uit boven het individuele verhaal van Freddie Mercury. Hoewel dat op zichzelf natuurlijk ook al meer dan genoeg tot de verbeelding spreekt.
2. Tina (NTR)
NTR
NTR
De Bruin, Fey of Trucker? Nee, met Tina wordt natuurlijk Turner bedoeld. De achternaam die ze erfde van haar eerste echtgenoot Ike. De voornaam verzon hij, zonder overleg overigens, voor haar: Tina (117 min.). Die dus eigenlijk Anna Mae Bullock heet. En nu haar eigen documentaire heeft. Na eerder al een autobiografie (I Tina, My Life Story), een speelfilmhit die daar weer op was gebaseerd (What’s LOve Got To Do With It) en onlangs nog eens Tina: The Musical.
De Amerikaanse zangeres is inmiddels begin tachtig, maar wordt nog altijd geassocieerd met Ike, de ploert die ze alweer bijna een halve eeuw geleden verliet. Enkele jaren later zou ze, via een openhartig interview met het tijdschrift People in 1981, eindelijk schoon schip proberen te maken. Over de jaren waarin ze met de Ike & Tine Turner Revue de wereld veroverden – en hij haar achter de schermen alle hoeken van de (kleed)kamer liet zien.
Dat interview met Carl Arrington, gepubliceerd onder de kop Tina Turner, the woman who taught Mick Jagger to dance’, krijgt ook weer een prominente plek in deze biopic van Daniel Lindsay en T.J. Martin. Zoals het misbruik Anna Mae haar hele leven zou blijven achtervolgen. Ook toen ze in de jaren tachtig als soloartiest een onverwachte comeback maakte en uitgroeide tot een absolute wereldster, bleef iedereen maar vragen naar Ike. Nooit kwam ze los van die vent. Ook nu niet.
Het is de tragiek van een vrouw die, tegen wil en dank, een voorbeeld werd voor andere vrouwen die gebukt gaan onder huiselijk geweld. In die zin biedt deze ongebreidelde lofzang op Tina Turner ook weinig nieuws over dat oude vertrouwde verhaal – verteld door de hoofdpersoon zelf en haar vriendin Oprah Winfrey, achtergrondzangeres/danseres Le’Jeune Fletcher, ghostwriter Kurt Loder, manager Roger Davies en Zwitserse echtgenoot Erwin Bach.
Behalve dan dat het vertellen van dat verhaal nog altijd zwaar weegt op Anna Mae. En dat daarachter nog een ander verhaal schuilgaat. Over een liefdeloze jeugd. Dat al wat later kwam – wellicht – een beetje verklaart. En dat in deze liefdevolle film, waarin haar huidige familieleven overigens behoorlijk wordt afgeschermd, als opmaat fungeert naar de gelikte apotheose. De documentaire die volgens haar man Erwin een soort punt zet. Achter Tina’s leven en carrière.
Turner.
3. Dande di Aruba (NTR)
Memphis Film
Memphis Film
Elke zin is een variant op die ene: ‘Oh Dande, we zijn bij je deur aangekomen’. En als de voorzanger die vol enthousiasme inzet, op dat ene vaste deuntje, antwoordt zijn gehoor steevast met: ‘Ay Nobe.’ Gelukkig nieuwjaar! Het is een typisch Arubaanse traditie. Rond de jaarwisseling trekken Dande-zangers met hun tambú, een traditionele trommel, en enkele muzikale metgezellen van huis naar huis om het oude jaar af te sluiten en een nieuw jaar in te luiden.
Regisseur Cindy Kerseborn leidt deze documentaire over de Dande-traditie zelf in. In 2018 heeft ze de laatste opnamen gemaakt voor Dande Di Aruba (55 min.). Ze kon de film zelf echter niet meer voltooien. Kerseborn overleed in 2019 en moest het project daarom doorgeven aan een collega. Samen met editor Jelle Redeker heeft Sherman de Jesus de docu nu voor haar afgerond. Zij hebben geprobeerd om er ‘een echte Cindy Kerseborn-film’ van te maken.
Centrale figuur is de negentigjarige zanger Vicente Ras. Hij heeft de Dande-liederen geleerd van zijn vader en speelt ook op diens tambú. Ras is er kien op om de traditie te behouden, in zijn oorspronkelijk vorm bovendien. Van muzikale vernieuwing, zoals die bij jongere Dande-vertolkers in deze film is te beluisteren, moet hij eigenlijk weinig hebben. En net als veel oudgedienden vindt hij dat de Dande toch echt een mannenzaak is. ‘Ik laat mijn vrouw geen Dande zingen bij mensen thuis’, zegt hij ferm. ‘Ben je gek?’
Dat thema - kan een cultuur zich vernieuwen zonder zijn ziel kwijt te raken? - loopt als een rode draad door dit warmbloedige muzikale portret van Aruba, een ode aan de onverwoestbare Dande. Die wordt nog altijd letterlijk bij de eilanders thuis bezorgd en zorgt daar dan voor een swingende start van het nieuwe jaar. Het gemeenschapsgevoel op het Antilliaanse eiland wordt er ook door versterkt. De lokale linguïst Ramon Todd Dandaré wil de Dande zelfs op de werelderfgoedlijst laten zetten.
VERDER NIET TE MISSEN
Op de website De DocUpdate bespreek ik documentaires op andere platforms. Zoals deze toppers uit 2021:
Billie Eilish: The World’s A Little Blurry – Apple TV+
The Rescue – Disney+
Summer Of Soul (…Or, When The Revolution Could Not Be Televised) – Disney+
WAT IS DE 2DOC WEEKLY?
Elke zondag bespreekt Helmut Boeijen in de 2Doc Weekly actuele documentaires die je kunt bekijken bij de NPO en andere platforms. Wekelijks bespreekt hij met Kitty Munnichs een nieuwe documentaire in de podcast 2Doc belt met Boeijen.
2Doc.nl is het grootste documentaireplatform van Nederland. Naast een indrukwekkende hoeveelheid docu’s van de NPO vind je hier de verhalen achter de films.
Helmut Boeijen (1969) is docent videojournalistiek aan de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg, met als specialiteit documentaires en portretten. Hij schreef als journalist over documentaires en popcultuur voor onder meer 3voor12, OOR, De Correspondent en het Brabants Dagblad en maakte daarnaast talloze televisieprogramma’s voor de VPRO en Omroep Brabant en enkele documentaires.
Vond je deze editie leuk?
Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Nieuwsbrief: 2Doc Weekly met Revue.