Bekijk profielpagina

2Doc Weekly (29 december 2019)

Revue
 
Elke zondag bespreekt Helmut Boeijen in de 2Doc Weekly actuele documentaires die je kunt bekijken bij
 
29 december · Editie #5 · Bekijk online
Nieuwsbrief: 2Doc Weekly
Elke zondag bespreekt Helmut Boeijen in de 2Doc Weekly actuele documentaires die je kunt bekijken bij de NPO en andere platforms.

Welkom bij de 2Doc Weekly!
Met deze week een persoonlijke terugblik op 2019. Het documentairejaar is echt alleen compleet als je de volgende tien films en series hebt gezien:
1. Stuk: práchtig vierluik over de patiënten en medewerkers van een Nederlands revalidatiecentrum
2. Genesis 2.0: grootse film over de zoektocht naar (levende) cellen van een mammoet en wetenschap die (daarmee) voor God wil spelen
3. Het voorval: Armando en de mythe: spannende karakterschets van de norse Nederlandse kunstenaar en zijn mysterieuze oorlogsverleden
4. 63 Up: het nieuwste deel van de belangrijkste documentaireserie aller tijden, waarvoor regisseur Michael Apted al sinds 1964 (!) een groep gewone Britten volgt
5. Turn: persoonlijke film over de ouders van Nederlandse sporttalenten, die elke ouder laat nadenken over hoe-ie met zijn kinderen moet omgaan
6. Cold Case Hammarskjöld: doldwaas onderzoek naar de achtergronden van de dood van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties in 1961. Is hij vermoord?
7. De man die achter de horizon keek: de zoektocht naar een verdwenen Nederlandse zeiler die op een héérlijke manier ontspoort
8. Don’t Be a Dick About It: hilarische film over twee broers. De ene is doodsbang voor honden, de andere beschouwt het hele leven als een aflevering van Survivor
9. One Child Nation: bijzonder indringende egodocu over de gevolgen van de Chinese eenkindpolitiek
10. Ons moederland: heerlijk polemische film over de extreem-rechtse politicus Constant Kusters en daarmee ook de verhouding van Nederland tot ‘de ander’ in het algemeen
Verder kun je in deze allerlaatste 2Doc Weekly van 2019 lezen over een bijzonder indrukwekkende Syrië-film die donderdag in première gaat in de bioscoop: The Cave. Gaat dat zien!
En aandacht voor De vrouw met de camera: Letizia Battaglia, een film uit 2001 van Hans Keller, de vermaarde Nederlandse documentairemaker die afgelopen week op 82-jarige leeftijd overleed.
Veel lees- en kijkplezier,
Helmut
1. Stuk (VPRO)
VPRO
VPRO
Met niet al te veel fantasie zou je van dit onderwerp, de patiënten en medewerkers van een revalidatiecentrum, relatief eenvoudig een tranentrekkende documentaire kunnen maken. Je kiest enkele aansprekende hoofdpersonen die in de komende tijd iets te winnen of verliezen hebben, stelt je vervolgens met de camera enige maanden verdekt op in hun leven en volgt simpelweg hoe het hen vergaat. Succes verzekerd.
Met héél veel fantasie (en inlevingsvermogen en creativiteit en verteldrang en beeldend vermogen en joie de vivre en…) maak je van datzelfde onderwerp echter een vierdelige serie, die op emotioneel niveau een groot publiek kan aanspreken, terwijl fijnproevers zich ongegeneerd kunnen verlustigen aan de literaire vertelvorm, het prachtige camerawerk en de gelaagde personages. Stuk (201 min.) van Jurjen Blick (en researcher/interviewer Soraya Pol) is werkelijk te mooi om waar te zijn.
2. Genesis 2.0 (VPRO)
KIJK NU ONLINE (NPO START PLUS)
VPRO
VPRO
In Genesis 2.0 (113 min.) buigt regisseur Christian Frei zich over wetenschap die voor God speelt. Van het combineren van bestaande diersoorten – men neme bijvoorbeeld de gaap of een zorse – tot het klonen van overleden huisdieren. Zo bezien is ook het reanimeren van een mammoet (!) op termijn geen brug te ver. Om over het reproduceren van mensen nog maar niet te spreken.
Terwijl Frei de wereldwijde ontwikkelingen in de synthetische biologie in kaart brengt, is zijn coregisseur Maxim Arbugaev met een groep jagers afgereisd naar het Siberisch poolgebied, op zoek naar resten van zo'n mammoet. Ze houden elkaar op de hoogte middels brieven, die tevens als structurerend element fungeren voor deze overweldigende documentaire. Tegenover de geestdrift en geldingsdrang van ‘s werelds wetenschappers staat de noeste arbeid van gewone mannen in het langzaam smeltende permafrost.
KIJK NU ONLINE (NPO START PLUS)
Bekijk hier het interview met de regisseurs in DocTalks
3. Het voorval: Armando en de mythe (NTR)
KIJK NU ONLINE (NPO START PLUS)
NTR
NTR
Was hij het zelf, de vijftienjarige jongen die in de Tweede Wereldoorlog een Duitse militair doodstak in de bossen bij Amersfoort? Het is een vraag die deze hele film over Armando (1929-2018) drijft. Het voorval, speciaal in het door hemzelf beschreven ‘schuldige landschap’ verfilmd voor deze documentaire, heeft tevens een prominente plek gekregen in het oeuvre van de Nederlandse schrijver/schilder, maar de man zelf wil er eigenlijk niet al te diep op ingaan. Of juist wel?
De hoogbejaarde kunstenaar positioneert zichzelf in Het voorval: Armando en de mythe (64 min.) direct als een tegendraadse hoofdpersoon en gesprekspartner. Gaandeweg begint hij echter steeds meer te ogen als een overjarige bokser wiens klappen niet meer altijd aankomen. De verdediging waarmee hij zichzelf en het verhaal dat hem hoe dan ook vormt probeert te beschermen, verliest zienderogen zijn ondoordringbare karakter. En dan resteert een breekbare man in de allerlaatste fase van zijn leven, die overeind probeert te blijven als de gong al heeft geklonken. Het is een (ont)mytholisering die het fenomeen Armando siert.
KIJK NU ONLINE (NPO START PLUS)
4. 63 Up (VPRO)
KIJK NU ONLINE (NPO START PLUS)
VPRO
VPRO
Kun je in het kind al de latere volwassene zien? Die vraag legt filmmaker Michael Apted ditmaal letterlijk voor aan zijn inmiddels 63-jarige hoofdpersonen. Ze antwoorden eigenlijk stuk voor stuk bevestigend. Het was ooit ook het startpunt van deze epische documentaireserie in 1964: kun je al op zevenjarige leeftijd zien wie of wat een kind later zal worden? Apted heeft de jongens en meisjes van toen sindsdien elke zeven jaar opgezocht met de camera.
Ruim een halve eeuw later laten ze zich bijna allemaal opnieuw door hem portretteren. Je zou kunnen betogen dat dit relatief oppervlakkig gebeurt: relatie, kinderen, werk, hobby’s en de toekomst. Het wordt allemaal aangeraakt, maar echt diep erop ingaan is er niet bij. Een mensenleven wordt gecomprimeerd tot een minuut of tien. Tegelijkertijd is dat ook de kracht van de Up-serie. In wezen ging het nooit over deze specifieke hoofdpersonen. Zij zijn niet meer dan tamelijk willekeurige representanten van een generatie, ooit bijeengebracht omdat ze de Britse klassenmaatschappij aardig weerspiegelden.
KIJK NU ONLINE (NPO START PLUS)
5. Turn! (KRO-NCRV)
KRO-NCRV
KRO-NCRV
De openingsscène van het fraaie Turn! (55 min.), de best bekeken documentaire op 2Doc.nl van 2019, vertelt in wezen het complete verhaal: niet de jongens en meisjes die boven zichzelf uit proberen te stijgen in de turnzaal zijn daarin te zien, maar hun ademloos toekijkende ouders. Esther Pardijs bijvoorbeeld, de maakster van deze boeiende egodocumentaire. En de bloedfanatieke Oscar, die net thuis, midden in de huiskamer, een set ringen heeft opgehangen, zodat zijn zoon Wytze ook daar kan trainen.
Turn! brengt op bijzonder treffende wijze het leven van topsportouders in beeld en stipt en passant enkele kerndilemma’s van het ouderschap aan. Terwijl hun kinderen tot het uiterste moeten gaan tijdens trainingen, floreren op allerlei turntoestellen of juist genadeloos onderuitgaan vragen hun ouders zich af of ze hen nóg nadrukkelijker moeten aansporen tot grotere prestaties of beter kunnen uitstappen. Want van al die kinderen die een groot deel van hun jeugd spenderen in de sportzaal (of op de viool of voor een camera of…) zal uiteindelijk slechts een enkeling het werkelijk redden. Dat weet elke ouder, maar wil-ie dat ook weten?
Bekijk hier het interview met de regisseur in DocTalks
6. Cold Case Hammarskjöld (VPRO)
KIJK NU ONLINE (NPO START PLUS)
VPRO
VPRO
‘Om eerlijk te zijn ben ik nooit echt geïnteresseerd geweest in de nalatenschap van Dag Hammarskjöld’, bekent filmmaker Mads Brügger halverwege zijn film over de mysterieuze dood van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties. ‘Voor mij was Dag Hammarskjöld vooral een vrijbrief om alle dingen te doen die ik leuk vind: Belgische huurlingen opsporen, verhalen vertellen over volledig in wit geklede slechteriken, een schoppenaaskaart die wordt gevonden op plaatsen delict, geruchten over geheime Afrikaanse organisaties… Daarom ben ik op deze trein gesprongen, niet wetende waarheen die me zou leiden.’
Die bekentenis is Brügger ten voeten uit. Terwijl hij samen met onderzoeker Göran Björkdahl Hammarskjölds dood (was het moord? Een samenzwering misschien?) helemaal uitpluist, toont hij regelmatig zijn absurde gevoel voor humor. Cold Case Hammarskjöld (127 min.) is sowieso een bijzondere film: een verdomd knap staaltje onderzoeksjournalistiek, op een speelse en avontuurlijke wijze vormgegeven.
KIJK NU ONLINE (NPO START PLUS)
Bekijk hier het interview met de regisseur in DocTalks
7. De man die achter de horizon keek (KRO-NCRV/Zapp Echt Gebeurd)
KRO-NCRV
KRO-NCRV
Kijk goed naar de foto hierboven. Dit is Bas Jan Ader. Hij staat op het punt om de Atlantische Oceaan over te steken. Van Amerika naar Engeland. In het kleinste zeilbootje ooit. De Ocean Wave. Gekkenwerk! Zijn vrouw maakte deze foto van hem. Voordat hij, op 9 juli 1975, aan de oostkust van de Verenigde Staten de zee opging. Het is het laatste beeld van de Nederlandse avonturier en kunstenaar. Negen maanden later is zijn boot teruggevonden bij de Engelse kust. Van Bas Jan ontbreekt ruim veertig jaar later nog elk spoor.
Of toch niet? Martijn Blekendaal stuit op aanwijzingen dat er wel eens iets héél anders achter die verdwijning zou kunnen zitten. Hij pluist bijvoorbeeld de vele zwart-wit video’s van zijn held uit op mogelijke clous. Intussen wordt de joyeuze verteller Blekendaal zelf steeds meer de hoofdrolspeler van deze met veel fantasie, schwung en humor aangeklede zoektocht naar De man die achter de horizon keek (28 min.), die zijn doel steeds nadrukkelijker uit het oog verliest. En dat, de heilzame ontsporing van Blekendaals queeste, lijkt vanaf het allereerste moment de bedoeling te zijn geweest.
8. Don't Be a Dick About It (VPRO)
KIJK NU ONLINE (NPO START PLUS)
VPRO
VPRO
Don’t Be a Dick About It (69 min.) was de onbetwiste publieksfavoriet van het International Documentary Festival Amsterdam van 2018. Dat enthousiasme is niet vreemd. Slechts weinig documentaires bieden zoveel gelegenheid om hard en vaak te lachen. Om de dwarse puber Matthew, die een enorme angst voor honden te boven probeert te komen. Maar vooral om zijn oudere broer Peter.
Peter is permanent verwikkeld in zijn geheel eigen variant op de realityshow Survivor, de Amerikaanse evenknie van Expeditie Robinson. Met veel theater speelt hij de dramatische ontknoping van het televisieprogramma na. Steeds weer. Wie wordt er weggestemd? En waarom? Vaak gaat het om een familielid of kennis waarmee Peter toevallig nog een appeltje heeft te schillen. Die voortdurende stroom eliminaties, aangezet met volvette muziek, levert hilarische scènes op, die de rode draad vormen voor deze kostelijke film.
KIJK NU ONLINE (NPO START PLUS)
9. One Child Nation (EO)
EO
EO
Vanwege de officiële eenkindpolitiek mocht elk Chinees gezin jarenlang maar één kind krijgen, liefst een jongetje. Het was een oorlog tegen overbevolking, stelt filmmaakster Nanfu Wang in One Child Nation (89 min.), die uitmondde in een onvervalste oorlog tegen het volk. De inmiddels in de Verenigde Staten woonachtige filmmaakster keert in deze egodocumentaire, die ze maakte samen met Jialing Zhang, terug naar China om de gevolgen van de omstreden politiek in haar eigen geboortedorp op te tekenen.
Hoe dieper ze in de eenkindpolitiek duikt, hoe schrijnender de verhalen worden die ze vindt. Over meisjes als tweederangs kinderen of erger, veel erger. En daarmee verbonden corruptie, foute adopties en grootschalige (overheids)criminaliteit. Stuk voor stuk terug te herleiden naar een onmenselijk systeem, dat van gewone mensen slachtoffers, bureaucraten, verweesden, nabestaanden of doodgewone misdadigers heeft gemaakt. En een erg indringende film heeft opgeleverd, die wel eens een serieuze kanshebber zou kunnen zijn voor een Oscar.
Bekijk hier het interview met de regisseur in DocTalks
10. Ons moederland (VPRO)
VPRO
VPRO
Constant Kusters, sinds jaar en dag leider van de extreemrechtse splinterpartij de Nederlandse Volks-Unie, is de hoofdpersoon van Ons moederland (72 min.). Deze zinderende documentaire van Shamira Raphaëla gaat echter beslist niet alleen over een dubieuze politicus en activist, die zegt te willen voorkomen dat blanken de indianen van Europa worden. Raphaëla zet de standpunten van Kusters af tegen de Nederlandse omgang met buitenlanders door de eeuwen heen.
De onderliggende boodschap is niet mis te verstaan: hij, de man die door de meesten van ons wordt beschouwd als een paria, is in werkelijkheid een logische afspiegeling van ons. Méér dan een portret van de NVU-voorman is het lekker polemische Ons Moederland dus een onontkoombare film over het Nederland van nu, toen en, wie weet, straks. Die je instemmend begroet. Of waarmee je het hartgrondig oneens bent. Maar waarover je hoe dan ook een mening vormt. Van zulke films kunnen er nooit genoeg gemaakt worden.
Bekijk hier het interview met de regisseur in DocTalks
IN DE BIOSCOOP
The Cave (vanaf donderdag in de bioscoop)
Cinema Delicatessen
Cinema Delicatessen
Onder de Syrische stad Damascus is een netwerk van grotten aangelegd. Er wonen mensen, hele gezinnen zelfs, en er is een klein noodhospitaal. Daar zwaait de 29-jarige Amani Ballour de scepter. De jonge, idealistische vrouw stuurt in The Cave (107 min.) enkele doctoren en verpleegsters aan, die in barbaarse omstandigheden werk verrichten dat letterlijk van levensbelang is. Intussen proberen ze iets van hun eigen menselijkheid te behouden.
Nadat hij eerder in het bijzonder aangrijpende, voor een Oscar genomineerde Last Men in Aleppo (2017) een groepje hulpverleners portretteerde, dat na gevechten en bombardementen slachtoffers vanonder het puin probeerde te halen, heeft filmmaker Feras Fayyad opnieuw een ontzettend urgente film gemaakt over een klein groepje Syriërs, dat de gekmakende oorlog in hun land het hoofd blijft bieden. The Cave is zonder enige twijfel één van de beste documentaires van het jaar. LEES VERDER
OPNIEUW ACTUEEL
De vrouw met de camera: Letizia Battaglia
VPRO
VPRO
Afgelopen week overleed documentairemaker Hans Keller (1937). Hij was, volgens een In Memoriam van Willem Pekelder, ‘niet alleen filmer, maar vooral chroniqueur van een tijdperk. Geboren en opgegroeid in het, in zijn ogen, benauwende Haarlem van de jaren vijftig werd hij journalist om de wereld te verkennen. Maar ook Nederland, dat hij onder de loep nam op een wijze zoals niet eerder op tv vertoond. Hij liet ons het niet al te fraaie gezicht zien achter de schone façade.’
In 2001 maakte Keller, samen met Hein Aalders, een film over een andere chroniqueur, Letizia Battaglia. Van La Cosa Nostra ditmaal. Als geen ander legde Battaglia aan het eind van de twintigste eeuw de gruwelen van de Siciliaanse maffia vast, die behalve aan gezworen 'mannen van eer’ en de onderzoeksrechters Falcone en Borsellino ook aan talloze onschuldige burgers het leven kostte. Zwart-wit foto’s, waar het bloed vanaf druipt. Keller spreekt uitgebreid met Battaglia, haar dochter Shobha en de burgemeester van Palermo, Leoluca Orlando, over het niet al te fraaie gezicht achter de schone façade van Sicilië.
Dit jaar verscheen er na De vrouw met de camera: Letizia Battaglia (59 min.) overigens nóg een documentaire over Battaglia: het aangrijpende Shooting The Mafia van Kim Longinotto. Die film moet het echter doen zónder Kellers bedachtzame voice-over, die de achtergronden van de maffia schetst, daarbij uitbundig citeert uit de roman De Tijgerkat van Giuseppe Tomasi di Lampedusa en bovendien nadrukkelijk de link legt tussen de georganiseerde misdaad en de Italiaanse politiek, gepersonifieerd door een man die decennialang een abonnement op het premierschap leek te hebben, Giulio Andreotti.
Lees hier het In Memoriam van Hans Keller
VOD TIPS
Kijk hier voor trailers & besprekingen van documentaires op andere platforms.
Volgende week o.a. in de 2Doc Weekly: boeddhistische internaten voor weeskinderen in Malawi en de pogingen van wetenschappers om het menselijk DNA te verbeteren.
Wil je iemand tippen? Stuur deze nieuwsbrief vooral door naar vrienden, familie, buren, collega’s.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Nieuwsbrief: 2Doc Weekly met Revue.